Ouderenzorg is het einde Werk met ons
Katern: Toolbox · Aanpak · Mantelzorg

Het ecogram in je team

Breng met de cliënt en zijn naasten in kaart wie er om hem heen staat, en maak er een vast onderdeel van het werk van. Zo houd je het ecogram vast in je team.

19 november 2026 · Editie 4

Met een ecogram zie je wie er rond een cliënt staat en wie er iets kan bijdragen, en dat helpt alleen als het team het gesprek erover blijft voeren. Het ecogram is een tekening van het netwerk: de cliënt in het midden, eromheen familie, vrienden, buren, medebewoners en professionals, met bij elk contact wat het betekent. Deze aanpak gaat over invoeren in een zorgteam en over volhouden.

Zo werkt het

  1. Kies waar je begint. Start met een paar cliënten, bijvoorbeeld nieuwe bewoners of cliënten van wie je denkt dat hun netwerk klein is.
  2. Oefen het gesprek. Laat medewerkers eerst een ecogram maken van hun eigen netwerk, of van dat van een collega. Dan merken ze wat de vragen losmaken.
  3. Teken samen met de cliënt en zijn naasten. Gebruik het stappenplan van Waardigheid en trots. Vraag door op wat iemand voor de cliënt doet of betekent, en wat de cliënt voor die ander betekent.
  4. Bespreek wat je ziet. Wie zou iets willen bijdragen? Wie is uit beeld geraakt? Staat de mantelzorger er alleen voor? Draagt de mantelzorger veel, dan kan een belastingmeter het gesprek openen over hulp uit het netwerk of over respijtzorg.
  5. Maak afspraken en leg ze vast. Zet het ecogram en de afspraken in het dossier, op een plek waar collega’s ze terugvinden.
  6. Laat het terugkomen. In het multidisciplinair overleg, bij de evaluatie van het zorgleefplan en als er iets verandert in het leven van de cliënt.
  7. Kijk elk jaar terug met het team. Wat heeft het ecogram opgeleverd, en waar is het uit beeld geraakt? De Dag van de Mantelzorg op 10 november is een goede aanleiding.

Wat je nodig hebt

  • Het stappenplan en de wegwijzer. Te downloaden op de toolpagina van Waardigheid en trots, met hulpvragen en een ingevuld voorbeeld.
  • Een eigenaar per cliënt. Iemand die het ecogram bijhoudt en het eerste aanspreekpunt is voor de naasten, zoals de eerst verantwoordelijke of een familiecontactpersoon.
  • Tijd voor het gesprek. Een rustig moment met de cliënt en zijn naasten, buiten de drukte van de zorg om.
  • Een vaste plek in het dossier. Zodat het ecogram bijgewerkt kan worden en niet in een la verdwijnt.

Valkuilen

  • Afvinken in plaats van praten. Wordt het ecogram een formulier, dan blijft het gesprek uit waar het om draait.
  • Alleen de bekende namen. Vraag ook naar vrienden, buren, oud-collega’s en de club. Daar zit vaak iemand die graag iets doet.
  • Naasten die schrikken. Naasten denken soms dat ze nu het werk van de verzorgenden moeten doen. Zeg erbij dat het gaat om wat bij hen past, en dat niets verplicht is.
  • Eenmalig invoeren. Zonder herhaling verdwijnt het uit beeld. Beleg wie het levend houdt.

Uit de praktijk

Surplus werkte rond 2016 met het SOFA-model voor het contact met mantelzorgers, en maakte daarbij ook een ecogram van de cliënt. Een familiecontactpersoon was het aanspreekpunt voor de mantelzorgers van drie cliënten. Een nieuwe bewoner hield zich afzijdig. Uit zijn ecogram bleek dat hij twee biljartvrienden had. Surplus vroeg hen om een rol, en daarna haalden ze hem elke week op om te biljarten. Om het model levend te houden, hield Surplus een themaweek in de week van de Dag van de Mantelzorg.

Waarom vraag je dit van naasten, en hoe praat je erover? Zie Doen en laten bij samen zorgen. De vraag waar deze aanpak uit komt, staat in Vraag uit de praktijk: hoe houd je het ecogram vast in je team?

Verder lezen

Reacties

Hoe ging het bij jullie?

Heb je dit uitgeprobeerd? Vertel wat werkte en waar het vastliep. We zetten reacties hier zonder namen, met een antwoord van een van ons.

Stuur je ervaring
Zo maken we onze toolkits

Van vraag tot instrument

  1. Een vraag uit de praktijkVan een team, een collega of een lezer.
  2. Uitgezocht in de bronnenWaardigheid en trots, de inspectie en andere vertrouwde bronnen.
  3. In de vorm die pastGesprekskaartjes, vragenlijsten, een checklist of een gespreksopzet, met de bronnen erbij. Een adviseur leest mee.
  4. Op maatOp verzoek in jullie eigen termen en huisstijl, met verwijzingen naar jullie eigen beleidsstukken.
  5. Gedeeld ter inspiratieMet jouw toestemming zetten we het resultaat op de site, zonder namen van personen of organisatie.
Meer in Toolbox

Loop je zelf ergens tegenaan?

In je team of organisatie? Stel je vraag. Een van ons leest hem en je krijgt binnen een week antwoord. Hebben anderen er ook iets aan, dan zetten we vraag en antwoord op de site, zonder namen en alleen als jij dat goed vindt. Vraagt het meer dan een antwoord, dan bellen we even.