Doen en laten bij samen zorgen

Zeg waarom je naasten vraagt

Bethanië zegt dat het personeelstekort er niet mee te maken heeft. Accolade vraagt naasten juist mee te helpen op dagen met gaten in het rooster, en bespreekt vooraf met bewoner en familie wat de bewoner die dag krijgt. Beide leggen hun reden uit aan de naasten.

Om na te gaan. Welke reden geef je naasten, en blijft die overeind als er morgen genoeg personeel is?

Maak het MT eigenaar

“Als het management het niet ziet, dan lukt het op de afdeling helemaal niet,” zei een zorgmedewerker in onderzoek naar samen zorgen. Bij Roomburgh staat informele zorg vast op de MT-agenda en bespreekt de organisatie elk kwartaal met de teamleiders hoe de samenwerking met naasten en vrijwilligers loopt.

Om na te gaan. Wie in het MT is eigenaar, en in welk vast overleg komt het terug zonder dat iemand het op de agenda zet?

Zet op papier wat mag

De wet staat samen zorgen niet in de weg. Toch zei in een enquête onder verpleeghuis­medewerkers maar 21 procent dat hun organisatie heeft vastgelegd wat mantelzorgers mogen. ViVa! Zorggroep regelde dat familie die ook andere bewoners helpt, onder de vrijwilligersverzekering valt.

Om na te gaan. Kan een verzorgende in één zin zeggen wat een dochter wel en niet mag, en weet ze waar dat staat?

Geef weerstand de ruimte en oefen het gesprek

Bij Zorgcentrum Anker zeiden medewerkers: “Wij zijn er voor de zorg en familie is familie.” Anker gaf die weerstand bewust ruimte in overleggen en bijeenkomsten, en bleef zeggen dat dit de nieuwe koers was. De invoering duurde anderhalf jaar. Roomburgh liet medewerkers het gesprek met naasten eerst oefenen, met leden van de cliëntenraad in de rol van naaste.

Om na te gaan. Krijgen medewerkers een plek om te zeggen wat ze spannend vinden, en oefenen ze het gesprek voordat ze het voeren?

Begin thuis en praat later door

In minstens acht praktijkverhalen begint het contact bij voorkeur met een huisbezoek, nog voor de verhuizing. Anker vraagt daar: “Wat mogen we niet van u afnemen als familie of naaste?” Daarna praten organisaties verder: Sint Anna in de eerste week na de verhuizing, Bethanië na ongeveer twee weken, Laverhof zes weken na het huisbezoek. Naasten moeten na de verhuizing vaak eerst bijkomen, zien medewerkers in onderzoek.

Om na te gaan. Wanneer hoort een nieuwe naaste voor het eerst dat zijn bijdrage welkom is, en hoeveel tijd krijgt hij daarna?

Vraag concreet en leg de afspraak vast

Bij Pieter van Foreest dachten medewerkers dat familie het te druk had. Naasten wilden wel een grotere rol, maar wisten niet hoe en of dat mocht. Medewerkers zetten daarop alle werkzaamheden op een rij, van specialistisch werk tot wat iedereen zonder instructie kan. ViVa! Zorggroep legt de afspraken vast in het dossier. Vraag na een paar maanden of de afspraak nog past: bijna driekwart van de naasten in een peiling van Patiëntenfederatie en MantelzorgNL ervaart meehelpen als in meer of mindere mate belastend.

Om na te gaan. Staat in het dossier wat de naaste wil bijdragen, en wie zijn vaste aanspreekpunt is?

Kies bewust: nieuwe of alle bewoners

Sint Anna begon bij de naasten van nieuwe bewoners. Naasten van bewoners die er al langer woonden, zagen daardoor de cultuur veranderen. TMZ sprak de naasten van alle bewoners. Sommigen reageerden met “dat is toch jullie taak?”, de meesten wilden betrokken worden. Op een van de locaties kookt nu elke week een familielid een maaltijd voor de bewoners.

Om na te gaan. Begint jullie organisatie bij nieuwe bewoners of bij iedereen tegelijk, en is dat een bewuste keuze?

Laat vrijwilligers kiezen en sta naast ze

“Oh de vrijwilliger komt. Nou succes en ik zie je om 18.00 uur weer.” Zo gaat het soms, vertelde een manager in onderzoek. Laverhof liet vrijwilligers zelf invulling geven aan het werk, zonder vaste momenten als ze dat niet willen. Een wervingscampagne en een vrijwilligersmarkt leverden 80 nieuwe vrijwilligers op. Bij Cedrah hebben zorgvrijwilligers een zorgbuddy uit het team.

Om na te gaan. Wie in het team is het aanspreekpunt van een vrijwilliger, en schuift die vrijwilliger aan bij de evaluatie van de dag?

Een vast aantal uren opleggen

Vierstroom in Gouda wilde in 2012 familie verplichten vier uur per maand te helpen bij welzijnsactiviteiten. Een jaar later was het een dringend advies. Van de achttien nieuwe families reageerden er vijftien positief. Eén zoon koos een ander verpleeghuis voor zijn moeder.

Starten als het team al onder druk staat

Bij ViVa! Zorggroep startte een locatie precies voor de zomer, toen de organisatie de inzet van zzp’ers afbouwde. “Dat was een ingewikkelde combinatie.” Kies een moment waarop het team ruimte heeft voor iets nieuws.

Alles via de eerste contactpersoon laten lopen

Bij Thebe kwam veel communicatie met naasten terecht bij de eerste contactpersoon, “die vaak al flink belast is”, terwijl het netwerk meestal veel groter is.

Vooral samenwerken met de familie die je al kent

Bij TMZ hadden medewerkers “wel zo hun voorkeuren met wíe zij wilden samenwerken”. Een verpleegkundige: “Begrijpelijk, je vraagt nu eenmaal eerder hulp aan een familielid dat je persoonlijk kent.” Bewoners van wie de familie minder bekend is, lopen zo het risico achterop te raken. Azora zoekt voor bewoners zonder familie vrijwilligers of familieleden van andere bewoners.

Eén grote familieavond, en hopen dat iedereen komt

Santé Partners verving de traditionele familieavond door kleine gesprekken per huiskamergang, waar meer animo voor was. Bewoners, familie, vrijwilligers en medewerkers van één gang leren elkaar daar kennen.

De huiskamer laten vollopen

Veel helpende familie tegelijk in een woonkamer kan te veel prikkels geven voor de bewoners, waarschuwt Zorggroep Elde Maasduinen. Medewerkers hebben handvatten nodig om te begrenzen, en om iemand tegelijk uitgenodigd te laten voelen om spontaan mee te blijven helpen.

Wachten tot familie zelf met kritiek komt

Familie is vaak terughoudend met kritiek op de zorg en oordeelt mild over personeel vanwege het tekort, blijkt uit interviews met familieleden door onderzoekers van het UMCG en de Universiteit voor Humanistiek. Plan daarom een vast moment waarop het over de samenwerking zelf gaat.

Vergeten dat medewerkers zelf mantelzorger zijn

Een op de vier zorgmedewerkers is ook mantelzorger, schrijft Waardigheid en trots. Maak het een vast onderdeel van gesprekken met medewerkers en vraag of iemand thuis voor een ander zorgt. Niet iedereen herkent zich in het woord mantelzorger.